Zastosowanie materiału MTA (Mineral Trioxide Aggregate – Dentsply, Tulsa Dental, USA)
w zabiegach z zakresu mikrochirurgii endodontycznej – przegląd piśmiennictwa

Próby chirurgicznego leczenia przewlekłych zmian zapalnych tkanek okołowierzchołkowych podejmowano już na przełomie XVIII i XIX wieku, świadczą o tym opisy zabiegów wykonywanych przez Heistera, Peana, Smitha, Martina i Kellsa1. W 1884 roku Farrar przedstawił metodę „radykalnego leczenia ropni wyrostka zębodołowego przez amputację wierzchołków korzeni zębów”. Podobnie Rhein, w 1897 roku, zalecał „amputację korzeni zębów jako radykalny sposób leczenia przewlekłych ropni wyrostka zębodołowego”2.
Operacje te nie były poprzedzane przygotowaniem endodontycznym korzeni zębów i z tego powodu obserwowano nawroty choroby.
Dopiero Partsch w 1896 roku uznał uprzednie opracowanie i szczelne wypełnienie kanału korzeniowego za integral ną część zabiegu resekcjią. Garvin jako pierwszy, w 1919 roku, przedstawił radiologiczną ocenę materiałów do wstecznego wypełnienia kanału korzeniowego2.
Współczesna definicja resekcji wierzchołka korzenia zęba (amputacja, apektomia, apicektomia) uwzględnia szczelne wypełnienie kanału korzeniowego, odcięcie jego wierzchołka oraz wyłyżeczkowanie zmian okołowierzchołkowych3. Według Piątowskiej najlepszym materiałem do wypełniania kanałów są ćwieki gutaperkowe z pastą uszczelniającą. Zalecana jest pasta bezeugenolowa, oparta na żywicach epoksydowych np. AH 26 lub AH Plus. Najskuteczniejszą metodą szczelnego wypełniania kanałów korzeniowych jest kondensacja boczna gutaperki na zimno4. Materiały używane do wypełnień wstecznych budzą liczne kontrowersje – 6. Według Grossmana wymagane jest, aby były one dobrze tolerowane przez tkanki okolicy okołowierzchołkowej, powinny mieć właściwości bakteriobójcze i/lub bakteriostatyczne, inicjować proces cementogenezy,
ściśle przylegać do tkanek zęba, zachowywać stałą objętość, być obojętne elektrochemicznie, nie korodować, nie przebarwiać tkanek zęba ani tkanek okolicy okołowierzchołkowej, nie rozpuszczać się w płynach tkankowych, dawać czytelny kontrast na zdjęciach rentgenowskich oraz powinny być łatwe w użyciu3,6.
W zabiegach apektomii dotychczasstosowano: amalgamat, gutaperkę, złote folie, śruby tytanowe, cementy glassionomerowe, cementy glassionomerowe modyfikowane żywicą, cermety, tlenek cynku z eugenolem, kompozyty, cementy polikarboksylowe, cementy kostne, Intermediate Restorative Material (IRM), Super Ethoxybenzoic Acid (SuperEBA), a ostatnio MineralTrioxide Aggregate (MTA)5-7.
Materiały te były przedmiotem porównań w kategoriach, które powinien spełniać idealny materiał do uszczelnienia okolicy okołowierzchołkowej7-13.
Z badań tych wynika, że stosowane do tej pory preparaty nie odpowiadają wyżej wymienionym kryteriom.
Podręczniki z zakresu mikrochirurgii endodontycznej zalecają używanie IRM, SuperEBA oraz MTA3,6. Celem pracy jest przedstawienie przeglądu piśmiennictwa na temat najnowszego materiału do zastosowania podczas zabiegów mikrochirurgii endodontycznej o nazwie ProRoot MTA Root Canal Repair Material (Dentsply, Tulsa Dental, USA).
MTA zalecany jest nie tylko do wstecznych wypełnień kanału korzeniowego, ale również do bezpośredniego pokrycia miazgi, do zamknięcia perforacji powstałej wskutek rozwijającej się resorpcji wewnętrznej lub zewnętrznej, zamknięcia perforacji jatrogennej oraz w procesie apeksyfikacji jako element ostatecznego wypełnienia kanału korzeniowego w okolicy okołowierzchołkowej7,8,10. Materiał jest białym, hydrofilnym proszkiem, pakowanym w 1 gramowe saszetki.

Ryc.1. ProRoot MTA Root Canal Repair Material (Dentsply, Tulsa Dental, USA). (fot. J. Zbożeń)

W zestawie znajdują się również mikroampułki z wodą o pojemności 0,35 ml (Ryc.1). Składa się z: krzemianu trójwapniowego (3CaOSiO2), tlenku bizmutu (Bi2O3), krzemianu dwuwapniowego (2CaOSiO2), aluminianu trójwapniowego (3CaO-Al2O3), aluminożelazianu czterowapniowego (4 CaO-Al2O3-Fe2O3) oraz uwodnionego siarczanu wapnia (CaSO4-2H2O). Może zawierać do 0,6% wagowych nierozpuszczalnej krzemionki krystalicznej oraz śladowe ilości wolnego tlenku magnezu (MgO), potasu (K2O) i siarczanu sodu (Na2SO4). Powinien być przechowywany w szczelnie zamkniętych opakowaniach, a po zmieszaniu z wodą natychmiast wykorzystany, aby uniknąć odwodnienia materiału. Czas mieszania wynosi 5 minut, wiązania 4 do 6 godzin. Po połączeniu z wodą powstaje wysoce zasadowy, koloidowy żel, który twardniejąc daje nieprzepuszczalną dla płynów barierę.
Ze względu na osiągane pH =12,5 zalecane są szczególne środki ostrożności. Kontakt proszku z wilgotną tkanką (skóra, oko), lub kontakt suchej tkanki z żelem może spowodować oparzenie chemiczne do trzeciego stopnia włącznie3,6.
Podczas zabiegu resekcji należy dokładnie odizolowanie kość np. przy pomocy sterylnej gazy, wyeksponować jedynie korzeń i bardzo starannie wypełnić wstecznie kanał korzeniowy.
MTA nie przylega zbyt dobrze do instrumentów, z tego względu

zalecane jest korzystanie ze specjalnych, dostarczonych przez producenta materiału nakładaczy – dopuszczalne jest użycie nakładacza do amalgamatu (Ryc.2). Następnie materiał powinien być kondensowany mikroupychaczami i wygładzany ręcznie kulistymi mikrogładzikami. Należy używać małej siły nacisku ze względu na żelowatą konsystencję preparatu i możliwość wypchnięcia go z wypreparowanego kanału. Z tego samego powodu nie jest polecane płukane jamy resekcyjnej płynami ze strzykawki. Nadmiar żelu powinien być usunięty wilgotną, bawe łnianą gazą. Kontakt z krwią nie zaburza wiązania, nie powoduje resorpcji materiału i nie zmniejsza jego właściwości uszczelniających okolicę okołowierzchołkową3,6.
W badaniach laboratoryjnych oraz in vivo wykazano dużą szczelność wypełnień z MTA7-11. Zaobserwowano większą efektywność w zapobieganiu penetracji bakterii, substancji toksycznych oraz drażniących do kanału korzeniowego w porównaniu z innymi materiałami wykorzystywanymi do wstecznych wypełnień oraz do zamykania perforacji (amalgamat, SuperEBA, IRM). Wprawdzie w środowisku o niskim pH właściwości te nieznacznie malały, różnice okazały się jednak statystycznie nieistotne. Przy zastosowaniu MTA zmieszanego z cementem fosforanowym właściwości uszczelniające w środowisku kwaśnym były znamiennie wyższe 9.

Ryc.2. Nakładacze do MTA. (fot. J. Zbożeń)

Piśmiennictwo:

  1. Łukoszek E., Skowronek J.: Resekcja wierzchołków korzeni zębów stale aktualna metoda leczenia. Mag. Stomat., 1995, 12, 24-26.
  2. Szeremeta-Brower T. L., VanCura J. E., Zaki A. E.: A comparison of the sealing properties of different retrograde techniques: An autoradiographic study. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod., 1984, 59, 1, 82-87.
  3. Kim S., Pecora G., Rubinstein R. A. (red.): Color atlas of microsurgery in endodontics. W. B. Saunders Comp., Philadelphia, 2001.
  4. Piątowska D.: Współczesne poglądy na zabieg resekcji wierzchołka korzenia zęba. Mag. Stomat., 1995, 5, 24-25.
  5. Banaszek K., Pawlicka H.: Materiały do wstecznego wypełniania kanałów korzeniowych w świetle piśmiennictwa.Mag. Stomat., 1999, 3,  24-29.
  6. Cohen S., Burns R. C. (red.): Pathways of the pulp. Mosby, St. Louis, 2002.
  7. Pitt Ford T. R., Torabinejad M., McKendry D., Hong C., Kariyawasam S. P.: Use of mineral trioxide aggregate for repair of furcal perforations. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod., 1995, 79, 6, 756-762.
  8. Pitt Ford T. R., Torabinejad M., Abedi H. R., Bakland L. K., Kariyawasam S. P.: Using mineral trioxide aggregate as a pulp-capping material. JADA, 1996, 127, 10, 1491-1494.
  9. Roy C. O., Jeansonne B. G., Gerrets T. F.: Effect of an acid environment on leakage of root-end filling materials. J. Endodon., 2001, 27, 1, 7-8.
  10. Torabinejad M., Pitt Ford T. R., Abedi H. R., Kariyawasan S. P., Tang H.: Tissue reaction to implanted rootend filling materials in tibia and mandible of guinea pigs. J. Endodon., 1998, 24, 7, 468-471.
  11. Torabinejad M., Pitt Ford T. R., McKendry D. J., Abedi H. R., Miller D. A., Kariyawasan S. P.: Histologic assessment of mineral trioxide aggregate as a root-end filling in monkeys. J. Endodon., 1997, 23, 4, 225-228.
  12. Maher W. P., Johnson R. L., Hess J., Steinman H. R.: Biocompatibility of retrograde filling materials in the ferret canine. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol., 1992, 73,6, 738-745.
  13. Parreira F. R., Bramwell J. D., Roahen J. O., Giambarresi L.: Histological response to titanium endodontic endosseous implants in dogs. J. Endodon., 1996; 22, 4, 161-164. 14. Levenstein H.: Obturating teeth with wide-open apices using mineral trioxide aggregate: a case report. SADJ., 2002, 57, 7, 270-273.